7 ივნისს სომხეთში გამართული საპარლამენტო არჩევნები მხოლოდ ქვეყნის შიდა პოლიტიკური მოვლენა არ ყოფილა. მათი შედეგები მნიშვნელოვნად სცდება სომხეთის საზღვრებს და, გარკვეულწილად, სამხრეთ კავკასიაში ძალთა განლაგების ახალ კონფიგურაციასაც ასახავს.
არჩევნებში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა სომხეთის მოქმედი პრემიერ-მინისტრის, ნიკოლ პაშინიანიის პარტიამ „სამოქალაქო შეთანხმებამ“, რომელმაც ახალ ეროვნულ კრებაში 61 მანდატი მიიღო. მეორე ადგილზე გავიდა სომეხი მილიარდერის, სამველ კარაპეტიანიის პოლიტიკური ბლოკი „ძლიერი სომხეთი“ 28 მანდატით, ხოლო მესამე პოზიცია დაიკავა ყოფილი პრეზიდენტის რობერტ ქოჩარიანიის ბლოკმა „სომხეთმა“, რომელმაც 11 მანდატი მოიპოვა. პარლამენტში ასევე შევიდა კიდევ ერთი სომეხი მილიარდერის გაგიკ წარუკიანიის პარტია „აყვავებული სომხეთი“ – 5 მანდატით.
არჩევნების შედეგები განსაკუთრებით საყურადღებოა იმ ფონზე, როდესაც საარჩევნო კამპანიის პერიოდში რუსეთი პრაქტიკულად ღიად დაუპირისპირდა ნიკოლ პაშინიანის ხელისუფლებას. კრემლი არ მალავდა უკმაყოფილებას ერევნის საგარეო-პოლიტიკური კურსის გამო და სხვადასხვა პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ საინფორმაციო ბერკეტის გამოყენებით ცდილობდა სომეხ ხალხზე გავლენის მოხდენას.
მოსკოვის გათვლა მარტივი იყო — საზოგადოებაში უსაფრთხოების საკითხი კვლავ მთავარ გამოწვევად დარჩენილიყო და ამომრჩევლისთვის დასავლური ინტეგრაციის პერსპექტივა ნაკლებად მიმზიდველი გამხდარიყო. თუმცა არჩევნების შედეგებმა საპირისპირო აჩვენა. სომეხი ამომრჩევლის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა არჩევანი სწორედ იმ პოლიტიკურ ძალაზე შეაჩერა, რომელიც ბოლო წლების განმავლობაში თანმიმდევრულად ცდილობდა ქვეყნის საგარეო-პოლიტიკური ორიენტაციის გადახედვას და დასავლეთთან ურთიერთობების გაღრმავებას.
რუსეთის გავლენის შესუსტების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად ბევრი ანალიტიკოსი მთიანი ყარაბაღის მოვლენებს მიიჩნევს. სომხურ საზოგადოებაში ფართოდ არის გავრცელებული მოსაზრება, რომ კრემლმა ვერ შეასრულა ის უსაფრთხოების გარანტორის როლი, რომელსაც ათწლეულების განმავლობაში საკუთარ თავზე იღებდა. სწორედ ამ ფაქტორმა მნიშვნელოვნად დააზიანა რუსეთის, როგორც სტრატეგიული პარტნიორის, იმიჯი სომხეთის შიგნით.
ამასთან, დასავლეთის აქტიურმა ჩართულობამ სომხეთის ხელისუფლებას პოლიტიკური და ეკონომიკური მანევრირების მეტი შესაძლებლობა მისცა. ევროკავშირის ფინანსური მხარდაჭერა, ამერიკის შეერთებული შტატების პოლიტიკური მხარდაჭერა და დასავლურ სტრუქტურებთან თანამშრომლობის გაძლიერება ერევნისთვის ალტერნატიული საგარეო-პოლიტიკური სივრცის ჩამოყალიბების საფუძველი გახდა.
სომხეთის არჩევნების მთავარი პოლიტიკური შედეგი, შესაძლოა, სწორედ ფსიქოლოგიურ სიბრტყეზე იყოს ყველაზე მნიშვნელოვანი. პირველად ბოლო წლების განმავლობაში პოსტსაბჭოთა სივრცეში ამომრჩეველმა პრაქტიკულად უგულებელყო ის გზავნილები, რომლებიც რუსეთისგან მომდინარე საფრთხეებსა და რეგიონული დესტაბილიზაციის რისკებზე იყო აგებული. არჩევნებმა აჩვენა, რომ კრემლის ტრადიციული ინსტრუმენტები — შიშის პოლიტიკა, ეკონომიკური ზეწოლა და საინფორმაციო გავლენები — აღარ მუშაობს იმ ეფექტიანობით, როგორც წარსულში.
ეს პროცესი მხოლოდ სომხეთის შიდა პოლიტიკური ტრანსფორმაცია არ არის. იგი გავლენას მოახდენს მთელ რეგიონზე და განსაკუთრებით იმ ქვეყნებზე, რომლებიც დღემდე რუსეთის გავლენის ქვეშ ნაწილობრივ მაინც რჩებიან. სომხეთის მაგალითი აჩვენებს, რომ მოსკოვის პოლიტიკური წნეხი ყოველთვის არ ნიშნავს სასურველი შედეგის მიღწევას და რომ ალტერნატიული საგარეო-პოლიტიკური არჩევანი პრაქტიკულად შესაძლებელია.
ამ კონტექსტში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოსაც. წლების განმავლობაში ქვეყნის შიდა პოლიტიკურ დისკუსიებში დომინირებდა მოსაზრება, რომ რუსეთის „არგაღიზიანების“ პოლიტიკა ერთადერთი რეალისტური სტრატეგია იყო. სომხეთის არჩევნებმა კი კიდევ ერთხელ გააჩინა კითხვა: რამდენად შეესაბამება ეს მიდგომა დღევანდელ გეოპოლიტიკურ რეალობას?
საბოლოოდ, 7 ივნისის არჩევნები შეიძლება შეფასდეს, როგორც არა მხოლოდ ერთი ხელისუფლების გამარჯვება, არამედ რეგიონში მიმდინარე უფრო ფართო პოლიტიკური პროცესის გამოხატულება. ეს იყო არჩევანი არა მხოლოდ პარტიებს შორის, არამედ უსაფრთხოების, განვითარების და საგარეო-პოლიტიკური ორიენტაციის ორ განსხვავებულ მოდელს შორის. და თუ არჩევნების შედეგებით ვიმსჯელებთ, სომხეთის ამომრჩეველთა უმრავლესობამ არჩევანი დასავლეთის მიმართულებით მოძრაობის გაგრძელებაზე გააკეთა.
ავტორი
ალექსი ნონიაძე
